Mal Rejimi Davası Nedir? Türleri, Mallar, Borçlar ve Deliller

Mal rejimi nedir?

Mal rejimi; eşlerin evlilik süresince edindikleri malvarlığı değerlerinin yönetimini, borçlardan sorumluluğu ve evliliğin sona ermesi hâlinde paylaşım esaslarını belirleyen hukukî düzeni ifade eder. Türk Medenî Kanunu (TMK) eşlerin sözleşme ile başka bir rejimi seçmemeleri halinde edinilmiş mallara katılma rejimini yasal mal rejimi olarak öngörür (01.01.2002 tarihinden itibaren).

Mal rejimi türleri nelerdir?

1) Edinilmiş Mallara Katılma (Yasal Mal Rejimi)

• Evlilik süresince edinilen mallar kural olarak edinilmiş maldır ve tasfiyede paylaşıma girer.
• Kişisel mallar ise paylaşım dışıdır (ör. evlilik öncesi mallar, miras/bağış yoluyla kazanılanlar, manevi tazminat alacağı).
• Katılma alacağı, edinilmiş malların artık değerinin yarısı üzerinden hesaplanır.

2) Mal Ayrılığı

• Her eş kendi malını tek başına yönetir ve borçlarından kendisi sorumludur.
• Boşanmada kural olarak paylaşım yapılmaz; katkı payı/denkleştirme istekleri ayrıca gündeme gelebilir.

3) Paylaşmalı Mal Ayrılığı

• Mal ayrılığının esasları geçerlidir; ancak kanunda öngörülen edinilmiş mal benzeri değerler tasfiyede paylaşılabilir.

4) Mal Ortaklığı

• Eşlerin ortaklık malları vardır; bunlar birlikte yönetilir ve tasfiyede paylaştırılır.

Mal rejimi davası nedir?

Mal rejimi davası, mal rejiminin sona ermesiyle (çoğunlukla boşanma kararının kesinleşmesi ile) eşler arasındaki malvarlığının tasfiyesine ve alacakların (ör. katılma alacağı, değer artış payı) tespitine yönelik davadır. Uygulamada bu dava, boşanma dosyasından ayrı bir dosyada görülür.

Hangi mallar ve borçlar mal rejimine tabidir?

Edinilmiş mallara örnekler

• Çalışma karşılığı elde edilen ücret, ikramiye, prim ve serbest meslek geliri
• Sosyal güvenlik/işsizlik ödemeleri ve kıdem/ihbar tazminatının edinilmiş mal niteliğindeki kısımları
• Kişisel malların gelirleri (ör. kira, faiz)
• Evlilik süresince edinilen konut, araç, işyeri, banka birikimleri, menkul kıymetler

Kişisel mallara örnekler (paylaşım dışı)

• Evlilik öncesi sahip olunan malvarlığı
• Miras veya karşılıksız kazanımlar (bağış/hibe)
• Manevî tazminat alacağı
• Kişisel kullanım eşyaları

Borçlar

• Edinilmiş malların edinimi veya korunması için yapılan borçlar kural olarak tasfiyede dikkate alınır.
• Kişisel mallara ilişkin borçlar, ilgili eşin sorumluluğundadır.

Mal rejiminde hangi deliller önemlidir?

• Tapu kayıtları ve TAKBİS çıktıları
• Banka hesap dökümleri, kredi sözleşmeleri ve POS/ekstre kayıtları
• Araç tescil kayıtları
• Şirket ortaklık/sermaye payı belgeleri, ticaret sicil kayıtları
• Sosyal güvenlik ve ücret bordroları
• Fatura/irsaliye, ekspertiz ve bilirkişi raporları
• Tanık beyanları ve yazışmalar

Delillerin edinim tarihini ve malın niteliğini göstermesi, ayrıca gelir–gider akışını açıklaması önemlidir.

Mal rejimi davasında avukatın önemi

• Malvarlığının kapsamının doğru belirlenmesi ve isabetli taleplerin kurulması
• Delil stratejisinin planlanması; gerektiğinde ihtiyati tedbir/defter tutulması/tapuya şerh gibi koruyucu önlemler
• Bilirkişi incelemelerine etkin katılım ve hesaplamalara itiraz
• Hak kaybını önleyecek zamanaşımı ve süre yönetimi

Mal rejimi ile ilgili dikkat edilmesi gerekenler

• Mal rejimi tasfiyesi çoğunlukla boşanma kesinleştikten sonra talep edilir.
• Zamanaşımı: Mal rejiminin sona ermesinden itibaren 10 yıl (uygulama/yerleşik içtihat). Süreyi kaçırmamak için erken harekete geçin.
• Eşler noter huzurunda mal rejimi sözleşmesi yaparak farklı bir rejim seçebilir.
• Katkı payı ve değer artış payı alacağına ilişkin talepler dosya içeriğine göre ayrıca ileri sürülebilir.

Sık sorulan sorular

Mal rejimi davasını nerede açmalıyım?

Görevli mahkeme aile mahkemesidir; yetki, tarafların yerleşim yerlerine ve uyuşmazlığın konusuna göre belirlenir.

Bankadaki birikimler nasıl ispatlanır?

Banka hesap dökümleri, MASAK/uyum yazışmaları ve bilirkişi incelemeleriyle para hareketi ortaya konulur.

Şirket hisseleri paylaşılır mı?

Hissenin edinim tarihi ve finansmanı önemlidir. Edinilmiş mal niteliğindeki kısımlarda katılma alacağı söz konusu olabilir.